Vì sao những người sử dụng ma túy dễ bị nhiễm HIV/AIDS

Người sử dụng ma túy không mặc nhiên bị nhiễm HIV, nhưng một số hành vi liên quan đến việc sử dụng chất có thể làm nguy cơ phơi nhiễm tăng đáng kể. Hai con đường đáng chú ý nhất là dùng chung kim tiêm có dính máu và quan hệ tình dục không được bảo vệ khi khả năng kiểm soát hành vi suy giảm.

HIV là virus gây suy giảm miễn dịch ở người, còn AIDS là giai đoạn tiến triển của nhiễm HIV khi hệ miễn dịch bị tổn thương nghiêm trọng nếu không được điều trị hiệu quả. Hiện nay, người nhiễm HIV được phát hiện sớm và điều trị bằng thuốc kháng virus có thể kiểm soát virus lâu dài. Vì vậy, hiểu đúng đường lây và thực hiện các biện pháp bảo vệ như sử dụng bao cao su, gel bôi trơn, không dùng chung kim tiêm và xét nghiệm định kỳ có vai trò rất quan trọng.

Vì sao người sử dụng ma túy có nguy cơ nhiễm HIV cao hơn?

Nguy cơ HIV không đến từ bản thân việc một người “có sử dụng ma túy” mà chủ yếu liên quan đến cách sử dụng chất và những hành vi diễn ra trong thời gian bị ảnh hưởng bởi chất.

Dùng chung kim tiêm và dụng cụ tiêm chích

Đây là một trong những con đường có nguy cơ lây HIV cao.

Nếu kim tiêm, bơm tiêm hoặc dụng cụ chuẩn bị thuốc đã tiếp xúc với máu của người nhiễm HIV rồi được người khác sử dụng, virus có thể được đưa trực tiếp vào máu.

Ngay cả khi kim tiêm trông sạch bằng mắt thường, vẫn có thể còn lượng máu rất nhỏ mà không nhìn thấy.

Vì vậy, người tiêm chích không nên dùng chung kim, bơm tiêm hoặc các dụng cụ có khả năng tiếp xúc với máu. Sử dụng dụng cụ vô khuẩn riêng cho từng người giúp giảm đáng kể nguy cơ lây HIV cũng như viêm gan B, viêm gan C và nhiều bệnh nhiễm trùng khác.

Ma túy làm giảm khả năng kiểm soát hành vi

Một số chất kích thích có thể làm người sử dụng trở nên hưng phấn, bốc đồng hoặc đánh giá rủi ro kém hơn. Những chất khác có thể gây buồn ngủ, lú lẫn hoặc giảm khả năng đưa ra quyết định.

Trong trạng thái đó, người sử dụng có thể bỏ qua những biện pháp bảo vệ vốn được thực hiện khi tỉnh táo, chẳng hạn như sử dụng bao cao su, thay bao giữa các bạn tình hoặc vệ sinh đồ chơi tình dục trước khi dùng chung.

Khả năng trao đổi rõ ràng về sự đồng thuận cũng có thể bị ảnh hưởng khi một hoặc cả hai người đang chịu tác động mạnh của chất.

Dễ quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su

Khi hưng phấn tăng mạnh hoặc khả năng kiểm soát giảm, người dùng có thể quan hệ mà không chuẩn bị bao cao su hoặc bỏ qua việc sử dụng dù ban đầu đã có ý định bảo vệ.

Quan hệ qua đường âm đạo hoặc hậu môn không dùng bao có thể tạo điều kiện để HIV lây truyền nếu một người đang có virus ở mức có khả năng lây.

Sử dụng bao cao su siêu mỏng, bao cao su kích thước phù hợp hoặc các dòng bao cao su không làm thay đổi nguyên tắc bảo vệ: sản phẩm cần được đeo đúng từ đầu đến cuối hoạt động tình dục và thay mới khi chuyển bạn tình hoặc chuyển vị trí quan hệ.

Quan hệ với nhiều bạn tình làm tăng nguy cơ phơi nhiễm HIV

Có nhiều bạn tình không đồng nghĩa chắc chắn sẽ nhiễm HIV. Tuy nhiên, số lần và số người phơi nhiễm càng nhiều thì khả năng gặp một bạn tình đang có HIV hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể tăng.

Nguy cơ còn cao hơn khi quan hệ không sử dụng bao cao su, không biết tình trạng HIV của bạn tình hoặc có những tổn thương niêm mạc.

Do đó, việc xét nghiệm định kỳ và sử dụng biện pháp bảo vệ nhất quán quan trọng hơn việc chỉ dựa vào cảm nhận rằng bạn tình “trông khỏe mạnh”.

Ma túy làm tăng nguy cơ lây HIV khi quan hệ như thế nào?

Ma túy có thể ảnh hưởng đến cả quyết định của người sử dụng và mức độ an toàn về thể chất trong quá trình quan hệ.

Bỏ qua bao cao su khi mất kiểm soát

Một người đang chịu ảnh hưởng của chất có thể quên đeo bao cao su, tháo bao giữa chừng hoặc tiếp tục quan hệ khi bao bị tuột, rách mà không nhận ra.

Để hạn chế tình trạng này, nếu biết trước có khả năng quan hệ, nên chuẩn bị bao cao su và gel bôi trơn từ trước ở nơi dễ lấy.

Việc sử dụng đúng kích thước cũng quan trọng vì bao quá rộng dễ tuột, trong khi bao quá chật có thể gây khó chịu hoặc tăng nguy cơ hỏng khi sử dụng không đúng cách.

Quan hệ thô bạo dễ gây tổn thương niêm mạc

Ma túy có thể làm giảm cảm nhận đau hoặc khiến hành vi tình dục trở nên mạnh hơn bình thường. Ma sát kéo dài hoặc thao tác quá mạnh có thể tạo các vết xước và tổn thương nhỏ ở niêm mạc.

Những tổn thương này có thể làm tăng khả năng virus tiếp xúc với mô dễ bị lây nhiễm.

Sử dụng đủ gel bôi trơn giúp giảm ma sát khi quan hệ. Nếu xuất hiện đau, chảy máu hoặc rách da, nên dừng lại thay vì tiếp tục vì cảm giác đau là dấu hiệu cơ thể đang chịu quá nhiều áp lực.

Dùng chung đồ chơi tình dục không vệ sinh

Dùng chung đồ chơi tình dục có thể làm lây truyền dịch cơ thể giữa các người sử dụng nếu sản phẩm không được vệ sinh hoặc thay lớp bảo vệ.

Nguy cơ HIV từ việc dùng chung đồ chơi thường phụ thuộc vào việc có máu hoặc dịch chứa virus trên sản phẩm, mức độ tổn thương niêm mạc và khoảng thời gian giữa hai lần sử dụng.

Với đồ chơi tình dục cho nam hoặc đồ chơi tình dục cho nữ có thể dùng chung, nên vệ sinh kỹ theo hướng dẫn của vật liệu và sử dụng một chiếc bao cao su mới phủ lên sản phẩm cho mỗi người.

Nếu chuyển sản phẩm từ hậu môn sang âm đạo hoặc sang một bạn tình khác, cần thay bao mới và làm sạch phù hợp.

Quan hệ hậu môn có nguy cơ lây HIV cao hơn

Trong các hình thức quan hệ tình dục, quan hệ hậu môn không được bảo vệ có nguy cơ lây HIV cao hơn quan hệ âm đạo, đặc biệt với người tiếp nhận.

Lý do là niêm mạc trực tràng tương đối mỏng và dễ xuất hiện các tổn thương nhỏ do ma sát.

Vì vậy, khi quan hệ hậu môn nên sử dụng bao cao su và lượng gel bôi trơn đầy đủ. Không nên cố tiếp tục khi đau hoặc chảy máu.

Các loại đồ chơi hậu môn cũng cần có phần đế chặn an toàn, được vệ sinh kỹ và không chia sẻ trực tiếp giữa nhiều người khi chưa thay lớp bảo vệ.

Làm gì để giảm nguy cơ nhiễm HIV khi quan hệ tình dục?

Có nhiều biện pháp có thể kết hợp để giảm nguy cơ, thay vì chỉ dựa vào một cách duy nhất.

Sử dụng bao cao su đúng cách mỗi lần quan hệ

Bao cao su giúp giảm đáng kể nguy cơ lây HIV khi được sử dụng đúng và liên tục.

Nên kiểm tra hạn sử dụng và tình trạng bao trước khi mở, tránh dùng vật sắc để xé vỏ. Bao cần được đeo trước khi có tiếp xúc tình dục có nguy cơ và giữ nguyên trong suốt quá trình.

Nếu bao bị rách hoặc tuột khi quan hệ với người có HIV chưa kiểm soát virus hoặc không rõ tình trạng HIV, nên đánh giá nguy cơ PEP càng sớm càng tốt.

Các lựa chọn như bao cao su siêu mỏng, bao cao su kích thước lớn hoặc nhỏ chủ yếu giúp người dùng tìm được loại vừa vặn và dễ duy trì sử dụng hơn.

Kết hợp gel bôi trơn để giảm ma sát

Gel bôi trơn có thể giúp giảm ma sát, hạn chế đau rát và giảm nguy cơ rách bao hoặc tổn thương niêm mạc trong một số tình huống.

Điều này đặc biệt quan trọng khi quan hệ hậu môn hoặc khi cơ thể không đủ độ ẩm.

Cần chọn gel phù hợp với loại bao cao su và chất liệu sản phẩm đang sử dụng. Không nên dùng các chất có thể làm hỏng bao hoặc bề mặt của đồ chơi tình dục.

Không dùng chung đồ chơi tình dục cho nam và nữ

Các loại đồ chơi tình dục cho nam như cốc thủ dâm, máy thủ dâm hoặc các sản phẩm tiếp xúc với dịch cơ thể nên được sử dụng riêng hoặc vệ sinh đúng cách nếu chia sẻ.

Tương tự, đồ chơi tình dục cho nữ, dương vật giả hoặc trứng rung cũng không nên chuyển trực tiếp từ người này sang người khác khi chưa làm sạch và thay biện pháp bảo vệ.

Ngoài HIV, việc chia sẻ sản phẩm không vệ sinh còn có thể làm tăng nguy cơ lây một số bệnh qua đường tình dục và vi khuẩn khác.

Dùng bao cao su khi chia sẻ đồ chơi tình dục

Một biện pháp đơn giản là bọc sản phẩm bằng bao cao su trước khi sử dụng.

Khi đổi người sử dụng, cần tháo bao cũ, vệ sinh khi cần và sử dụng bao mới. Nếu chuyển từ hậu môn sang âm đạo cũng cần thay bao mới.

Cách này đặc biệt hữu ích với các sản phẩm có bề mặt nhiều rãnh hoặc khó vệ sinh hoàn toàn ngay trong lúc quan hệ.

Người sử dụng ma túy nên làm gì để bảo vệ sức khỏe?

Phòng HIV hiệu quả cần kết hợp giảm nguy cơ từ tiêm chích, quan hệ tình dục và chủ động tiếp cận các biện pháp y tế dự phòng.

Không dùng chung kim tiêm và dụng cụ tiêm chích

Không dùng chung kim, bơm tiêm hoặc các vật dụng đã có nguy cơ tiếp xúc với máu.

Nếu đang phụ thuộc chất, việc tiếp cận dịch vụ điều trị nghiện và các chương trình giảm tác hại có thể giúp giảm đáng kể những hành vi nguy cơ.

Khi có vết thương hở, máu cũng cần được xử lý cẩn thận để tránh tiếp xúc trực tiếp với người khác.

Xét nghiệm HIV và các bệnh lây qua đường tình dục

Xét nghiệm là cách duy nhất để biết chắc một người có nhiễm HIV hay không.

Người có nguy cơ lặp lại nên xét nghiệm định kỳ theo hướng dẫn của cơ sở y tế. Ngoài HIV, có thể cần kiểm tra thêm giang mai, viêm gan B, viêm gan C, lậu hoặc chlamydia tùy hành vi nguy cơ.

Phát hiện sớm giúp người nhiễm HIV được điều trị sớm. Khi điều trị hiệu quả và tải lượng virus duy trì dưới ngưỡng phát hiện, HIV không lây qua đường tình dục, nguyên tắc thường được gọi là U=U.

Tìm hiểu PrEP và PEP khi có nguy cơ

PrEP là thuốc dự phòng trước phơi nhiễm HIV dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ đáng kể hoặc lặp lại.

PEP là thuốc dự phòng sau phơi nhiễm. PEP cần được bắt đầu càng sớm càng tốt và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm. Một liệu trình thông thường kéo dài 28 ngày và cần được bác sĩ đánh giá, kê đơn cũng như theo dõi.

Nếu vừa xảy ra tình huống như quan hệ không bao cao su, bao bị rách với người có nguy cơ hoặc dùng chung kim tiêm, không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám.

Điều trị và hỗ trợ cai nghiện phù hợp

Nếu đã lệ thuộc ma túy, điều trị nghiện có thể giúp giảm nhiều nguy cơ cùng lúc, từ dùng chung dụng cụ tiêm chích đến quan hệ tình dục trong trạng thái mất kiểm soát.

Tùy chất đang sử dụng, phương pháp điều trị có thể khác nhau. Một số trường hợp cần bác sĩ theo dõi vì tự ngừng đột ngột có thể gây triệu chứng cai đáng kể.

Bên cạnh điều trị nghiện, giấc ngủ, dinh dưỡng, sức khỏe tâm lý và các bệnh lý kèm theo cũng cần được quan tâm.

Những câu hỏi thường gặp

Dùng ma túy có chắc chắn bị nhiễm HIV không?

Không.

Ma túy không tự tạo ra HIV trong cơ thể. HIV chỉ lây khi có phơi nhiễm với virus qua những con đường có khả năng truyền bệnh, chẳng hạn như dùng chung kim tiêm có dính máu hoặc quan hệ tình dục có nguy cơ.

Tuy nhiên, việc sử dụng ma túy có thể làm những hành vi này xảy ra thường xuyên hơn.

Quan hệ không bao cao su một lần có nhiễm HIV không?

Có khả năng, nhưng không phải cứ một lần quan hệ không dùng bao cao su là chắc chắn nhiễm HIV.

Nguy cơ phụ thuộc vào việc bạn tình có HIV hay không, tải lượng virus, hình thức quan hệ, có tổn thương niêm mạc hay không và nhiều yếu tố khác.

Nếu phơi nhiễm xảy ra trong vòng 72 giờ, nên liên hệ cơ sở y tế ngay để được đánh giá PEP.

Dùng chung đồ chơi tình dục có lây HIV không?

Có thể có nguy cơ nếu sản phẩm có máu hoặc dịch chứa HIV và được chuyển trực tiếp sang người khác, đặc biệt khi niêm mạc có tổn thương.

Nguy cơ này thường thấp hơn một số hình thức quan hệ không bảo vệ, nhưng vẫn nên phòng tránh bằng cách không dùng chung hoặc sử dụng bao cao su mới trên sản phẩm cho từng người và vệ sinh kỹ.

Điều này áp dụng cho cả đồ chơi tình dục cho nam và đồ chơi tình dục cho nữ.

Sau phơi nhiễm HIV bao lâu nên đi xét nghiệm?

Nên đến cơ sở y tế ngay sau khi phơi nhiễm, không cần chờ đến khi đủ thời gian xét nghiệm. Việc đi sớm đặc biệt quan trọng vì PEP chỉ có hiệu quả khi bắt đầu trong thời gian phù hợp.

Thời điểm xét nghiệm chính xác phụ thuộc vào loại xét nghiệm. Xét nghiệm HIV thế hệ thứ tư tại cơ sở y tế thường có thể phát hiện phần lớn trường hợp trong khoảng vài tuần sau phơi nhiễm, nhưng người bệnh có thể cần xét nghiệm lại theo lịch được bác sĩ hướng dẫn để loại trừ hoàn toàn.

Nếu phơi nhiễm chưa quá 72 giờ, ưu tiên đầu tiên là đánh giá PEP chứ không phải chờ đến “đủ ngày” mới đi khám.

Kết luận

Người sử dụng ma túy có nguy cơ nhiễm HIV cao hơn chủ yếu vì dễ xuất hiện các hành vi phơi nhiễm như dùng chung kim tiêm, quan hệ không bao cao su, quan hệ gây tổn thương niêm mạc hoặc chia sẻ đồ chơi tình dục mà không vệ sinh và thay lớp bảo vệ phù hợp. Tuy nhiên, sử dụng ma túy không đồng nghĩa chắc chắn sẽ nhiễm HIV.

Giảm nguy cơ cần kết hợp nhiều biện pháp: không dùng chung kim tiêm, sử dụng bao cao su đúng cách, kết hợp gel bôi trơn khi cần, vệ sinh đồ chơi tình dục cho nam và đồ chơi tình dục cho nữ, xét nghiệm HIV định kỳ, tìm hiểu PrEP và tiếp cận PEP càng sớm càng tốt sau một phơi nhiễm có nguy cơ.

Nếu bạn đang tìm bao cao su, bao cao su siêu mỏng, gel bôi trơn, đồ chơi tình dục hoặc các sản phẩm hỗ trợ đời sống tình dục an toàn hơn, hãy ghé Shop Bao cao su Hải Phòng – baocaosuhaiphong.vn.